Pas tekstgrootte aan: A A+ A++

Bewonersplatform Zuidas

Voorstel bomenbalans voor de Zuidas

BPZ -VOORSTEL BOMENBALANS VOOR DE ZUIDAS
T.b.v. Raadscommissie Zuidas, 21 juni 20051 Aanleiding/het probleem

Inleiding
In de Zuidas wordt op grote schaal gesloopt, gegraven en gebouwd. Het is misschien wel de grootste bouwput van Nederland. Door de vele jarenlange werkzaamheden in de Zuidas verdwijnen massaal bomen en ander groen, zoals bosplantsoen. De effecten blijven niet beperkt tot de Zuidas. Een deel van de extra waterberging die moet worden aangelegd ter compensatie van het verdwijnen van groen in de Zuidas is gepland buiten het Zuidasgebied. Hiervoor moeten nog meer bomen wijken, bijvoorbeeld in het Gijsbrecht van Aemstelpark en bij Zorgvlied. Bomen kunnen een gunstig effect hebben op de luchtkwaliteit, zoals blijkt uit onderzoek door de Universiteit Wageningen. Zeker in de Zuidas, zo vlak bij de A10, vervullen bomen een zeer nuttige functie.

Bomen en verbetering luchtkwaliteit
(Samenvatting presentatie Fred Tonneick (Plant Research, Universiteit Wageningen) voor Bewonersplatform Zuidas, 25 april 2005)
Planten en bomen vangen vervuiling af via de huidmondjes op de bladeren. De stoffen die afgevangen worden zijn : NOx , O3 , NH3 , SO2 , NO2 en VOS (vluchtige organische stoffen). Welke stoffen het best worden afgevangen hangt af van de soort boom en de bladersoort. Brede, dunne bladeren zijn zeer effectief. Bladeren met een dikke “huidlaag” vangen veel VOS weg. Bomen met ruwe, harige bladeren spelen een grote rol bij de depositie van fijn stof (PM10). Fijn stof is zeer schadelijk voor de gezondheid, hoe kleiner de deeltjes hoe dieper ze in de longen kunnen doordringen. Er is discussie of de huidige normen wel streng genoeg zijn.
Verontreiniging wordt het best bestreden met een beplanting van verschillende soorten bomen met verschillende bladeigenschappen. Deze moeten geplant worden in een open structuur, voor optimale windvanging, zgn. “poreuze windsingels”.
In de Verenigde Staten is het aanplanten van grote aantallen bomen al jaren gebruikelijk in de strijd tegen luchtvervuiling in bepaalde gebieden. Bij een juiste toepassing kunnen bomen 15 tot 20 % reductie van PM10 geven, 10 % NO2 , 8% ozon.
Om dit doel te bereiken dienen er ontwerpen voor groenvoorzieningen te worden gemaakt die dit resultaat beogen. De plannen moeten worden uitgevoerd en onderhouden. Ambtelijke diensten moeten optimaal hiervoor gaan samenwerken. Bij bijvoorbeeld de zogenoemde hot spots ( plekken met een zeer hoge verkeersconcentratie) dienen bomen zodanig geplaatst te worden dat de lucht erdoor heen kan circuleren en niet wordt vastgehouden.

Aantallen gekapte bomen en verwijderd bosplantsoen 2003-2005

Een voorlopige inventarisatie door het Bewonersplatform Zuidas leverde op:

-september 2003: 168 bomen en 21.068 vierkante meter bosplantsoen in deelgebied Gershwin
-2003: 144 bomen, Mahlerlaan
-2004: 80 bomen in de Kop van de Rivierenbuurt
-2004: 360 bomen en 6.000 vierkante meter bosplantsoen langs de Europaboulevard in verband met de aanleg van de Noord/Zuidlijn.
-29-09-04: 11 bomen in de Fred. Roeskestraat ivm. aanleg persleiding DWR
-november 2004: 20 bomen en 12.910 vierkante meter bosplantsoen voor waterberging in oksel A10
-01-12-04: 27 bomen De Boelelaan, terrein VUMC, ivm. bouw kankercentrum
-15-12-04: 20 bomen Mahlerlaan ivm. aanleg NUON-leidingen
-09-02-05: De Boelelaan, terrein VU, 2 bomen ivm. nieuwbouw VU
-23-02-05 De Boelelaan, terrein VU, 40 bomen ivm. nieuwbouw VU
-23-03-05: 27 m2 bosplantsoen Beethovenstraat ivm. verlenging perron NS-station en 1 boom Drentestraat ivm. bouw NUON installatieruimte.

Totaal 873 bomen en 40.005 vierkante meter bosplantsoen zijn in de afgelopen 2 jaar verwijderd. Naar verwachting zullen de komende jaren nog meer bomen verdwijnen.

Onduidelijk beleid voor het gebied van de Zuidas
Veel bomen worden gekapt; een deel verdwijnt naar elders, zoals 13 platanen naar IJburg, 3 esdoorns naar de Bomenbank of zelfs een enkele boom naar Heerlen, nota bene de stad met relatief het meeste groen van Nederland. Er komen maar weinig nieuwe bomen voor terug: bijvoorbeeld op het Zuidplein en in de Mahlerlaan.
Voor de Zuidas is geen bomenplan. Het planten van bomen wordt per deelgebied aan de ontwikkelaar/marktpartij overgelaten.
Voor bewoners is niet duidelijk om hoeveel bomen het gaat. Het is moeilijk om aan informatie over kapvergunningen te komen. Die worden niet ter inzage gelegd op een voor bewoners toegankelijke plek, maar moeten worden opgevraagd bij een gemeentelijke dienst in Westpoort. Een totaaloverzicht van verdwenen en nieuwe bomen ontbreekt.
De kapverordening die geldt voor de Zuidas dateert nog uit de jaren zestig. Herplant of compensatie voor gekapte bomen is hierin niet geregeld. Bomen worden soms al gekapt voordat er een bouwvergunning is, bijvoorbeeld in Gershwin of de Kop Rivierenbuurt.

Voor een tijdelijk kortlopend project zou het opleggen van een herplantplicht bij het verlenen van een kapvergunning toereikend zijn. Niet in de Zuidas, waar massaal gegraven wordt, op vele plekken tegelijk en vele lange jaren; zelfs als het Dok er niet zou komen.

Bij een langdurig en groot project als de Zuidas hoort een speciale regeling:

-Een bomenbeleid in de vorm van een BOMENBALANS
-Een nieuwe grootstedelijke BOMENVERORDENING

2 Bomenbalans

Wat is een bomenbalans?
Het BPZ stelt een bomenbeleid in de Zuidas voor op basis van een BOMENBALANS. Het principe van de bomenbalans is dat het totaal aantal bomen in een bepaald gebied gelijk moet blijven. Dit wordt geregeld via voorschriften bij de kapvergunning: voor elke boom die gekapt gaat worden moet een nieuwe boom geplant worden. In verband met de problemen met de luchtkwaliteit pleit het BPZ voor het planten van bomen die niet alleen mooi zijn, maar functioneel, dat wil zeggen: plant bomen die luchtvervuiling afvangen.
In principe moet die nieuwe boom in het project, dat de aanleiding vormt tot de bomenkap, terugkomen. Als dat niet kan, moet de herplant plaatsvinden in de omgeving van het project. In Haarlem wordt al enkele jaren gewerkt volgens het principe van de bomenbalans.

Inventarisatie van verdwenen bomen
Begonnen moet worden met een inventarisatie van alle gekapte bomen in de Zuidas, zodat duidelijk wordt hoeveel bomen we al kwijt zijn. De belangrijkste gebieden zijn: Mahler, Gershwin, VU, Drentestraat, Europaplein en de Kop Rivierenbuurt.

Inventarisatie van plaatsen waar bomen toegevoegd kunnen worden
Tegelijkertijd moet door stadsdeel en centrale stad een inventarisatie worden gemaakt van plekken in of rond de Zuidas waar bomen als compensatie toegevoegd kunnen worden. Dit gebied wordt het ‘Zuidas bomen-gebied’. Het Bewonersplatform heeft al enkele suggesties van buurtbewoners verzameld.

Boom-armste dag
In de loop van 2005 wordt de ‘boom-armste’ dag vastgesteld. Na deze dag kan het aantal bomen in het ‘Zuidas bomen-gebied’ alleen maar toenemen. In elke kapvergunning wordt de bepaling opgenomen dat tot kap pas dan mag worden overgegaan als een gelijk aantal nieuwe bomen is aangeplant.

3 Nieuwe grootstedelijke bomenverordening

Waarom een bomenverordening?
Het BPZ pleit ook voor het opstellen en snel invoeren van goede bomenverordening voor de centrale stad. Veel stadsdelen, zoals Geuzenveld-Slotermeer, Oud-Zuid en ook ZuiderAmstel, hebben al zo’n verordening. De centrale stad werkt echter nog met een verouderde kapverordening, waarin veel zaken ter bescherming van bomen niet zijn geregeld. Deze kapverordening geldt voor de grootstedelijke gebieden, zoals de Zuidas. De Zuidas is niet zomaar een industriegebied, maar een ‘hoogwaardig centrumstedelijk gebied’. Bij het hoge ambitieniveau past ook een zorgvuldig omgaan met bomen en groen. Het is hoog tijd dat de kapverordening wordt vervangen door een bomenverordening die meer bij deze tijd past.
De kapverordening van de centrale stad is verouderd.
Veel zaken ter bescherming van bomen zijn niet goed geregeld.
Veel stadsdelen hebben dit beter geregeld via een bomenverordening, bv. Oud-Zuid.
De Zuidas is niet zomaar een industriegebied, maar een ‘hoogwaardig centrumstedelijk gebied’. Bij het hoge ambitieniveau past ook een zorgvuldig omgaan met bomen en groen.

Belangrijkste punten voor bomenverordening
Het BPZ stelt voor dat de gemeente een nieuwe grootstedelijke bomenverordening opstelt naar voorbeeld van de bomenverordening van Oud-Zuid of de modelbomenverordening van de Bomenstichting. De belangrijkste zaken die geregeld zouden moeten worden, en die ontbreken in de huidige grootstedelijke kapverordening, zijn:

1) Bomenbalans via principe eerst planten, dan kappen
Volgens het principe van de bomenbalans dient in de voorschriften van een kapvergunning te worden opgenomen dat compensatie plaats moet vinden binnen het project of in de omgeving van het project. De herplant moet minimaal gelijkwaardig zijn.

2) Burgers beter informeren: vergunningaanvragen publiceren voordat de vergunning verleend wordt.
Nu worden bewoners pas via advertenties in het Amsterdams Stadsblad op de hoogte gebracht van een kapvergunning als het al te laat is, namelijk als de vergunning al is verleend. Bovendien vermeldt de advertentie niet om wat voor bomen het gaat en een specifieke omschrijving ontbreekt. Inzage is in Westpoort. Dit heeft tot gevolg dat bewoners zich vaak overvallen voelen door plotseling verleende kapvergunningen.

Het Bewonersplatform stelt voor dat aanvragen voor kapvergunningen eerst worden gepubliceerd en ter inzage worden gelegd op een toegankelijke plaats. Voordat besloten wordt over de vergunningaanvraag, kan iedereen gedurende vier weken na deze bekendmaking zijn zienswijze geven. Daarna wordt besloten over de kapvergunning. Zo is de procedure nu al in bijvoorbeeld Oud-Zuid en ZuiderAmstel.

3) Kappen pas na afloop van de bezwaartermijn
Volgens de huidige kapverordening kunnen belanghebbenden bezwaar maken tegen het verlenen van een kapvergunning. Om te voorkomen dat bomen al gekapt worden voordat belanghebbenden bezwaar kunnen maken, stelt het BPZ voor dat een kapvergunning pas van kracht wordt na het aflopen van de bezwaartermijn. Dit heet een ‘standaardvoorschrift voor niet-gebruik’.

4) Kapvergunning pas na bouwvergunning in werking
Dit betekent dat de kapvergunning pas ingaat als er een bouw- of aanlegvergunning onherroepelijk is geworden voor het project waarvoor de bomen moeten wijken. Hiermee wordt voortijdige kaalslag van terreinen tegengegaan.

5) Bescherming monumentale bomen
De gemeente moet nog in 2005 een lijst aanleggen met monumentale bomen en pré-monumentale bomen, waarvoor geen kap¬vergunning wordt afgegeven (behalve in noodgevallen).

4 Verzoeken aan de stadsdeelraad

1-Inventarisatie
van de aantallen aanwezige, gekapte, geplante en nog te kappen bomen in de Zuidas.

2-Onderzoek
naar mogelijke plaatsen voor het toevoegen van bomen in en rondom de Zuidas. Het Bewonersplatform heeft een lijst met suggesties opgesteld.

3- Bomenbalans
Een bomenbeleid voor de Zuidas volgens het principe “bomenbalans”

4-Bomenverordening
voor de Zuidas ter vervanging van de verouderde grootstedelijke kapverordening

5-Duidelijke afspraken
over de verdeling van bevoegdheden tussen stadsdeel en centrale stad t.a.v. de bomen in de Zuidas.

Lees verder over: Groen, Water & Lucht, Inspraak, Zuidasthema's.